» «Конгресс президент атамасын, республиканы саклау юнәлешендә эшләсен» — Азатлык радиосыТатарские новости Ульяновской области

    «Конгресс президент атамасын, республиканы саклау юнәлешендә эшләсен» — Азатлык радиосы



    Бөтендөнья Татар Конгрессының V съезды турында Самар өлкә татар милли-мәдәни автономисясее рәисе Миңнәхмәт Хәлиуллов белән әңгәмә.

    шамил баһаутдин
     
    16.12.2012 

    Биш елга бер мәртәбә уза торган Татар Конгрессы корылтае гомер-гомергә мәдәни-сәяси чара итеп кабул ителә. Үлчәүнең бер ягына мәдәниятне, икенче ягына сәясәтне куйсак, әлбәттә инде соңгысы авыррак булачак. Кайсы гына корылтайны алма, күзәтүчеләр икегә бүленә. Алдагы татар җыеннарыннан канәгатьсез булган Фәүзия ханым Бәйрәмова бу юлы: “Алдагыларында демократия булган икән әле”, диде. Шуңа күрә, нәрсәнедер бәяләгәндә вакыт берәмлеген дә исәпкә алырга кирәктер. Корылтай узды. Делегатлар төбәкләргә таралыштылар. Хисләр суынды. Хәзер суык хис белән вакыйгага бәя дә бирергә була. Самар төбәгеннән төрле яшьтәгеләр барды. Сыйнфый күзлектән дә палитра бүгенге чынбарлыкны тасвирлый.

    Әңгәмәдәшебез, Самар өлкә татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе, соңгы елларда кискен сәяси көрәштә Самар шәһәр Думасына депутат булып узган, милли хәрәкәтнең эчендә кайнаган, ике малай атасы, авыл җирлегендә татар гаиләсендә тәрбия алган, үз кулы белән ташпулат салып кергән, чын татар ире Миңнәхмәт Хәлиуллов.

    – Гомерегездә беренче мәртәбә Дөнья татар Конгрессының корылтаенда катнаштыгыз. Иң көчле тәэсирләрегез?

    – Мин үзем эш кешесе буларак аның купшылыгына артык игътибар итмим. Ләкин дә бу очракта купшылык та кирәк. Без – читтәгеләр, эшкә генә түгел, рухи нигезебезгә дәрт алырга да кайтабыз. Фикерләремне хронология буенча бирсәм җайлырак булыр сыман.

    – Алайса Муса Җәлил исемендәге опера һәм балет театрыннан башлыйбыз.

    – Ринат Закиров үзенең чыгышында ветераннарны искә алудан башлады. Беренчедән ул Самар өлкәсеннән башлады һәм төбәгебездә 25 ел буена милләтебезгә хезмәт иткән Илгиз Кәлүч, Азат Надировларны атады. Конгресска 20 ел булса, Самар төбәгендәге “Туган тел” җәмгыятенә 25 ел. Без биш ел Конгрессыз эшләдек. Әлбәттә инде, Конгрессның Башкарма комитеты эшләгән эшләрнең барчасына да тукталып узмады. Ул мөмкин дә түгел. Татар авылларындагы мәктәпләдә Әлифбаны үзәк алып ташлагач көрәш бик каты барды һәм Әлифбаны кире кайтара алдык.

    Мәктәпләргә правослау динен кертергә зур тырышлык күрсәттеләр атакайлар. Җиңеп чыга алдык. Самар төбәгендә беренче федераль күләмдә ат чабышлары, авыл Сабан туе, Түгәрәк уен! Башка милләтләр алдында бу чаралар татарның дәрәҗәсен нык үстерде. Сабан туйлары Тын Океанга барып җитте. Андый зур мәшәкатьләрне үзе уздырган кеше генә белә.

    – Ә бит Конгрессны мәдәни чараларның күп булуы белән чыбыркылыйлар.

    – Мәдәни чаралар күп була алмый. Мәдәни чара ул халык белән сөйләшү мәйданы. Безгә халык белән элемтәне югалтырга ярамый. Һәм нинди сәяси шартларда эшләгәнне исәпкә алырга кирәк. Туксанынчы елларда сөйләгәнне бүген яңгыратып булмый. Бик нәзберек эш алып барып бер-беребезне сакларга тиешбез. Конгресс җир шарына сибелгән татардан олуг бер татар мохитен тудырып бер-беребезгә дәрт вә дәрман биреп яши.

    – Сәхнәдәге барлык чыгышлар да югары сыйфатта булмады бит. Аны танырга кирәктер?

    – Анысына Закиров түгел, чыгып сөйләүче гаепле. Әлбәттә, Башкортстаннан килеп татар турында урысча сөйләү бер калыпка да сыймый. Дөресе, ул ханым татар турында да сөйләмәде. Корылтайның дәрәҗәсен Башкортстан вәкиле нык төшерде, монысы хак.

    – Тантана башланыр алдыннан опера театрында халык бик озак аралашты. Сез үзегез моңа ничек карыйсыз?

    Самар шәһәре милли-мәдәни мохтарияты рәисе Рифкат Хуҗин Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов белән

    ​​– Бик әйбәт карыйм. Төрле төбәктән, чит мәмләкәтләрдән килгәннәр белән сөйләшергә өлгердек. Бер-беребезнең эш тәҗрибәләре белән уртаклаштык. Халык арасында президент Рөстәм Миңнехановның да булуы мохитның дәрәҗәсен күтәрде. Самарстан егетләре бу мизгелне кулларыннан ычкындырмадылар. Рөстәм Миңнеханов та, Фәрит Мөхәммәтшин дә Самар татар активистлары белән очрашкан шәхесләр. Миңтимер Шәймиев, Рөстәм Миңнеханов, Фәрид Мөхәммәтшин читтәге татарлар өчен горурланырлык шәхесләр.

    – Корылтайның иң уңышлы көне кайсысы дип саныйсыз?

    – Дүртесе дә. Кемдер чыгыш ясый алмадым дип уфтана. Ә секцияләр! Секцияләрдә өч мәртәбә күбрәк чыгышлар оештырырга була иде. Ораторлар менсәләр төшә белмиләр. Аерым шәхесләрнең сөйләгән сүзләре – кибәк.

    – Самардан зур сәхнәдән сөйләүчеләр булмады. Үпкә юкмы?

    – Без бер ай алдан фикерләребезне, теләкләребезне электрон хат белән Конгрессның Башкарма комитетына җибәрдек. Аннары ай буена Азатлык радиосы теләгән кешенең фикерләрен бастырып килде. Без барчасын да кулландык. Самардан җибәргән тәкъдимнәр резолюциягә керүе белән горурланабыз. Шулай да, без тәкъдим иткән кешене Башкарма комитетка кертмәделәр. Ул фаҗига түгел. Иң мөһиме төбәктә эш барсын.

    – Корылтай узды. Чыгып сөйләүчеләрдән кемнәр истә калды?

    – Океанология институты мөдире Нигъмәтуллин, Швециядән Түркәр әфәнде, АКШтан Илдар Агиш, кытайлы Рифкат Фәхретдинов, Камал театрыннан Әзһәр ага Шакиров, Финляндиядән Окан, Румыния татары тәэсирле сөйләде, Фәүзия Бәйрәмова, Айдар Хәлим, Әгъдас ага Борһановлар җыенның дәрәҗәсен күтәрделәр.

    – Язу кенәгәсе тезегездән төшмәде. Нинди фикерләрне теркәп өлгердегез?

    – Илдар Агиш: “Максат – аралашып, дуслашып яшәргә”. Рифкат Фәхретдинов: “Хикмәт сыйфатта”. Әзһәр Шакиров: “Безнең милләткә дошманлык тәрбиялиләр”. Рим Гыйниятуллин: “Телебезне, динебезне саклап безгә бүләк иткән әби-бабаларыбызны кадерсезләмик”. Румын татары: “Балага иң элек татар телен,татар тарихын өйрәтәбез, аннары гына румын телен”. Күп алар. Конгресс рухын югалтмас өчен кайтып-кайтып ачачакмын бу кенәгәмне.

    – Сизеп торам, бу фикерләр күңелегезгә хуш килгән. Мондый зур җыеннарда канатландыра торган сүзләр дә очрый бит. Корылтайда андый канатлы сүзне ишеттегезме?

    – Корстонда узган очрашуда хөкүмәт башлыгы Фәрит Мөхәммәтшин: “Без Сезнең хезмәтегезне күреп шатланабыз”, диюе йөрәк түренә кереп утырды.

    – Бүгенге көндә милли хәрәкәттә җигелеп эшкуарларыбыз эшли. Төбәкләрдә алар булгач Конгрессның Башкарма комитетында да алар булып чыга бит.

    – Алай дип әйтмәс идем. Самар төбәгендә милли хәрәкәттә төрле катлам кешеләре. Яшьләр тәртәдән чыгып китмәсеннәр өчен безнең арада бабайларның эшләвен кирәк дип саныйм. Мин үзем интеллектуаль көчне һәм матди байлыкны янәшә куям. Милли хәрәкәттә икесе дә кирәк. Ләкин чынбарлык шундый, татар милләтенең мәшәкате тулысынча татар байлары җилкәсендә һәм моның белән без горурланырга тиешбез. Димәк Самар татарларының милләт мәнфәгатен җилкәсенә салырдай үз буржуазиясе туып килә. Минем үз бизмәнем бар. Ул – инкыйлабка кадәр яшәгән миллионер Рәмиевләр. Алтын приискасын да җитәкләгән, мәңгелек шигырьләр дә язып калдырган. Бүгенге татар байларына тышкы яктан гына карарга ярамый. Аларның йөрәкләре татарча тибә. Бу бик мөһим нәрсә.

    – Милли хәрәкәт сәясәт белән шөгыльләнергә тиешме?

    – Сәясәт белән шөгыльләнмәгәннәр җәмгыять арбасыннан төшеп калалар.

    – Бүгенге көндә татар милләтенең иң йомшак җире?

    – Тел һәм дин. Динебез Исламга кайтырга барлык шартлар тудырылган. Сиксән ел эчендә динсезлек кадагын татар күңеленә тирән кадаклаганнар.

    – Ни өчен чит мәмләкәтләрдә яшәүче татар телен дә, динен дә саклап кала алган соң?

    – Читләргә милләтнең алтын нәсел орлыгы киткән. Бу генофонд дип атала. Самарның үзендә дә алар бар. Паникага, вәсвәсәгә бирелергә ярамый. Мәчетләребезгә көннән-көн күбрәк яшьләребез килә. Хәмерсез табыннар гадәти хәлгә әйләнеп бара. Халык хәләл ризык белән туклана башлады.

    – Конгрессның яңа Башкарма комитеты нинди проблемнарны алга сөрергә тиеш дип саныйсыз?

    – Татарстанда президент атамасын сакларга. Республиканы сакларга. Татар телен мәҗбүри укытуны сакларга. Русиядәге һәр татар авыл китапханәсенә Татарстан китап нәшриятендә чыккан татар телендәге китапны һәм татар турындагы тарихи китапны Татарстанның төп канунындагы 14-нче матдә нигезендә бушлай җибәреп торырга. Чыгымнарны Татарстан үз җилкәсенә алырга тиеш. Татар әле китаптан бизмәгән. Тагын 20 елдан соң бушлай җибәргәнне дә укучы булмаячак. Бу турыда без Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановка язачакбыз.

    – Корылтай эшендә барчасы да ал да гөлме?

    – Киткәндә бездән сорадылар. Икенче юлы килгәндә төзәлербез, күргән кимчелекләрегезне әйтеп китегез дип. Ихлас күңелдән рәхмәтләр әйтеп юлга чыктык. Эшләмәгән кешенең генә кимчелеге юк. Һәр адәм кимчелектән торганын истән чыгармый яшибез.

    comments powered by HyperComments
    Другие публикации

    О достопримечательностях Ульяновска пользователям гаджетов расскажет мобильный аудиогид

    Традиционный матч по хоккею с мячом между студентами и преподавателями состоится в Ульяновской области

    По итогам 2018 года в Ульяновской области создано 12 новых сельскохозяйственных кооперативов

    Директор гимназии №30 Ульяновска освобождена от должности

    В Железнодорожном районе юным гражданам торжественно вручат паспорта

    Контакт-центр при главе Ульяновска принимает заявки на подключения оборудования для просмотра цифрового ТВ

    Ульяновские школьники встретились с жителями блокадного Ленинграда

    В Ульяновске состоится Открытое первенство города по спортивному туризму

    В Ульяновске отметят 20-летие городской поисково-спасательной службы

    В городской детской поликлинике №2 Ульяновска завершились ремонтные работы

    Ульяновцев приглашают в парки на День семейного общения

    В Заволжье состоялось открытие месячника оборонно-массовой и военно-патриотической работы «Отчизны верные сыны»

    В Ульяновской области подведут итоги региональной военно-спортивной игры «Юнармейское многоборье»

    В Ульяновске дорожные службы продолжают расширение автомобильных дорог

    В Ульяновской области состоится подписание соглашения о сотрудничестве между Ленинским мемориалом и музеем Санкт-Петербургской академии постдипломного образования

    В Ульяновской области представят выставку «Сквозь видимый миру смех», приуроченную к 210-летию со дня рождения Николая Гоголя

    В Ульяновской области увеличивается количество многодетных семей

    Почти 1100 ульяновских отличников будут получать ежемесячное денежное поощрение в 2019 году

    В Ульяновской области пройдут мероприятия, приуроченные к празднованию Дня российского студенчества

    Еще 22 малых населенных пункта Ульяновской области обеспечены доступом к высокоскоростному интернету

    Руководителям ульяновских школ рекомендовано отменить занятия

    Ульяновцев приглашают на лекции о театре

    Учеником года-2019 в Ульяновске стал учащийся гимназии № 31 Тимофей Бобыльков

    Учеником года-2019 в Ульяновске стал учащийся школы № 31 Тимофей Бобыльков

    В администрации Ульяновска состоялась первая в 2019 году рабочая встреча с многодетными семьями

    В Ульяновской области будет создан единый центр торговли

    Ушёл из жизни заместитель председателя Ульяновского облисполкома Александр Маслов

    Почти 446 миллионов рублей поступило в бюджет Ульяновской области за минувшую неделю

    25 января состоится выездной приём граждан в ТСН «Репино»

    23 января ульяновские дорожники очищают от снега улицы микрорайона «Юго-Западный»

    Пресс-конференция, посвященная работе региональных операторов по вывозу ТКО, пройдёт в Димитровграде Ульяновской области

    В Засвияжском районе Ульяновска ликвидируют скопление гаражей

    Заместителями полномочного представителя Президента РФ в ПФО Игоря Комарова назначены Алексей Кузьмицкий и Игорь Буренков

    В Ульяновской области растет темп производства молока

    В Ульяновской области завершили покраску второго серийного самолета Ил-76МД-90А

    В муниципальных образованиях Ульяновской области будет усилена работа по трудоустройству граждан, вернувшихся с военной службы

    В Ульяновской области подведут итоги работы транспортного комплекса за 2018 год

    В Ульяновской области будет уделено особое внимание подготовке спортивного резерва

    Под контролем судебных приставов – моральный вред выплачен

    Около 100 волонтёров помогут ульяновцам подключить и настроить оборудование для просмотра цифрового ТВ

    В связи с резким похолоданием ульяновцев и гостей города просят соблюдать осторожность

    Центры активного долголетия в Заволжье приглашают граждан старшего возраста с пользой провести свой досуг

    Свыше 25 тысяч человек приняли участие в проектах Фонда развития информационных технологий Ульяновской области в 2018 году

    Региональным операторам по обращению с отходами в Ульяновской области вынесли требование устранить выявленные нарушения

    Сергей Морозов поручил провести внеплановые проверки внутридомового газового оборудования в квартирах инвалидов, многодетных семей и пожилых граждан

    Ульяновская область присоединилась к всероссийскому проекту «Уроки Универсиады»

    Более тысячи ульяновцев получат компенсацию расходов на приобретение цифровых приставок

    В Ульяновске открылась экспозиция, посвящённая Владимиру Ленину

    В Ульяновске изменены телефоны «горячей линии» о нарушениях трудового законодательства

    Ульяновских школьников приглашают к участию во Всероссийском фестивале ГТО

    comments powered by HyperComments