» «Конгресс президент атамасын, республиканы саклау юнәлешендә эшләсен» — Азатлык радиосыТатарские новости Ульяновской области

    «Конгресс президент атамасын, республиканы саклау юнәлешендә эшләсен» — Азатлык радиосы



    Бөтендөнья Татар Конгрессының V съезды турында Самар өлкә татар милли-мәдәни автономисясее рәисе Миңнәхмәт Хәлиуллов белән әңгәмә.

    шамил баһаутдин
     
    16.12.2012 

    Биш елга бер мәртәбә уза торган Татар Конгрессы корылтае гомер-гомергә мәдәни-сәяси чара итеп кабул ителә. Үлчәүнең бер ягына мәдәниятне, икенче ягына сәясәтне куйсак, әлбәттә инде соңгысы авыррак булачак. Кайсы гына корылтайны алма, күзәтүчеләр икегә бүленә. Алдагы татар җыеннарыннан канәгатьсез булган Фәүзия ханым Бәйрәмова бу юлы: “Алдагыларында демократия булган икән әле”, диде. Шуңа күрә, нәрсәнедер бәяләгәндә вакыт берәмлеген дә исәпкә алырга кирәктер. Корылтай узды. Делегатлар төбәкләргә таралыштылар. Хисләр суынды. Хәзер суык хис белән вакыйгага бәя дә бирергә була. Самар төбәгеннән төрле яшьтәгеләр барды. Сыйнфый күзлектән дә палитра бүгенге чынбарлыкны тасвирлый.

    Әңгәмәдәшебез, Самар өлкә татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе, соңгы елларда кискен сәяси көрәштә Самар шәһәр Думасына депутат булып узган, милли хәрәкәтнең эчендә кайнаган, ике малай атасы, авыл җирлегендә татар гаиләсендә тәрбия алган, үз кулы белән ташпулат салып кергән, чын татар ире Миңнәхмәт Хәлиуллов.

    – Гомерегездә беренче мәртәбә Дөнья татар Конгрессының корылтаенда катнаштыгыз. Иң көчле тәэсирләрегез?

    – Мин үзем эш кешесе буларак аның купшылыгына артык игътибар итмим. Ләкин дә бу очракта купшылык та кирәк. Без – читтәгеләр, эшкә генә түгел, рухи нигезебезгә дәрт алырга да кайтабыз. Фикерләремне хронология буенча бирсәм җайлырак булыр сыман.

    – Алайса Муса Җәлил исемендәге опера һәм балет театрыннан башлыйбыз.

    – Ринат Закиров үзенең чыгышында ветераннарны искә алудан башлады. Беренчедән ул Самар өлкәсеннән башлады һәм төбәгебездә 25 ел буена милләтебезгә хезмәт иткән Илгиз Кәлүч, Азат Надировларны атады. Конгресска 20 ел булса, Самар төбәгендәге “Туган тел” җәмгыятенә 25 ел. Без биш ел Конгрессыз эшләдек. Әлбәттә инде, Конгрессның Башкарма комитеты эшләгән эшләрнең барчасына да тукталып узмады. Ул мөмкин дә түгел. Татар авылларындагы мәктәпләдә Әлифбаны үзәк алып ташлагач көрәш бик каты барды һәм Әлифбаны кире кайтара алдык.

    Мәктәпләргә правослау динен кертергә зур тырышлык күрсәттеләр атакайлар. Җиңеп чыга алдык. Самар төбәгендә беренче федераль күләмдә ат чабышлары, авыл Сабан туе, Түгәрәк уен! Башка милләтләр алдында бу чаралар татарның дәрәҗәсен нык үстерде. Сабан туйлары Тын Океанга барып җитте. Андый зур мәшәкатьләрне үзе уздырган кеше генә белә.

    – Ә бит Конгрессны мәдәни чараларның күп булуы белән чыбыркылыйлар.

    – Мәдәни чаралар күп була алмый. Мәдәни чара ул халык белән сөйләшү мәйданы. Безгә халык белән элемтәне югалтырга ярамый. Һәм нинди сәяси шартларда эшләгәнне исәпкә алырга кирәк. Туксанынчы елларда сөйләгәнне бүген яңгыратып булмый. Бик нәзберек эш алып барып бер-беребезне сакларга тиешбез. Конгресс җир шарына сибелгән татардан олуг бер татар мохитен тудырып бер-беребезгә дәрт вә дәрман биреп яши.

    – Сәхнәдәге барлык чыгышлар да югары сыйфатта булмады бит. Аны танырга кирәктер?

    – Анысына Закиров түгел, чыгып сөйләүче гаепле. Әлбәттә, Башкортстаннан килеп татар турында урысча сөйләү бер калыпка да сыймый. Дөресе, ул ханым татар турында да сөйләмәде. Корылтайның дәрәҗәсен Башкортстан вәкиле нык төшерде, монысы хак.

    – Тантана башланыр алдыннан опера театрында халык бик озак аралашты. Сез үзегез моңа ничек карыйсыз?

    Самар шәһәре милли-мәдәни мохтарияты рәисе Рифкат Хуҗин Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов белән

    ​​– Бик әйбәт карыйм. Төрле төбәктән, чит мәмләкәтләрдән килгәннәр белән сөйләшергә өлгердек. Бер-беребезнең эш тәҗрибәләре белән уртаклаштык. Халык арасында президент Рөстәм Миңнехановның да булуы мохитның дәрәҗәсен күтәрде. Самарстан егетләре бу мизгелне кулларыннан ычкындырмадылар. Рөстәм Миңнеханов та, Фәрит Мөхәммәтшин дә Самар татар активистлары белән очрашкан шәхесләр. Миңтимер Шәймиев, Рөстәм Миңнеханов, Фәрид Мөхәммәтшин читтәге татарлар өчен горурланырлык шәхесләр.

    – Корылтайның иң уңышлы көне кайсысы дип саныйсыз?

    – Дүртесе дә. Кемдер чыгыш ясый алмадым дип уфтана. Ә секцияләр! Секцияләрдә өч мәртәбә күбрәк чыгышлар оештырырга була иде. Ораторлар менсәләр төшә белмиләр. Аерым шәхесләрнең сөйләгән сүзләре – кибәк.

    – Самардан зур сәхнәдән сөйләүчеләр булмады. Үпкә юкмы?

    – Без бер ай алдан фикерләребезне, теләкләребезне электрон хат белән Конгрессның Башкарма комитетына җибәрдек. Аннары ай буена Азатлык радиосы теләгән кешенең фикерләрен бастырып килде. Без барчасын да кулландык. Самардан җибәргән тәкъдимнәр резолюциягә керүе белән горурланабыз. Шулай да, без тәкъдим иткән кешене Башкарма комитетка кертмәделәр. Ул фаҗига түгел. Иң мөһиме төбәктә эш барсын.

    – Корылтай узды. Чыгып сөйләүчеләрдән кемнәр истә калды?

    – Океанология институты мөдире Нигъмәтуллин, Швециядән Түркәр әфәнде, АКШтан Илдар Агиш, кытайлы Рифкат Фәхретдинов, Камал театрыннан Әзһәр ага Шакиров, Финляндиядән Окан, Румыния татары тәэсирле сөйләде, Фәүзия Бәйрәмова, Айдар Хәлим, Әгъдас ага Борһановлар җыенның дәрәҗәсен күтәрделәр.

    – Язу кенәгәсе тезегездән төшмәде. Нинди фикерләрне теркәп өлгердегез?

    – Илдар Агиш: “Максат – аралашып, дуслашып яшәргә”. Рифкат Фәхретдинов: “Хикмәт сыйфатта”. Әзһәр Шакиров: “Безнең милләткә дошманлык тәрбиялиләр”. Рим Гыйниятуллин: “Телебезне, динебезне саклап безгә бүләк иткән әби-бабаларыбызны кадерсезләмик”. Румын татары: “Балага иң элек татар телен,татар тарихын өйрәтәбез, аннары гына румын телен”. Күп алар. Конгресс рухын югалтмас өчен кайтып-кайтып ачачакмын бу кенәгәмне.

    – Сизеп торам, бу фикерләр күңелегезгә хуш килгән. Мондый зур җыеннарда канатландыра торган сүзләр дә очрый бит. Корылтайда андый канатлы сүзне ишеттегезме?

    – Корстонда узган очрашуда хөкүмәт башлыгы Фәрит Мөхәммәтшин: “Без Сезнең хезмәтегезне күреп шатланабыз”, диюе йөрәк түренә кереп утырды.

    – Бүгенге көндә милли хәрәкәттә җигелеп эшкуарларыбыз эшли. Төбәкләрдә алар булгач Конгрессның Башкарма комитетында да алар булып чыга бит.

    – Алай дип әйтмәс идем. Самар төбәгендә милли хәрәкәттә төрле катлам кешеләре. Яшьләр тәртәдән чыгып китмәсеннәр өчен безнең арада бабайларның эшләвен кирәк дип саныйм. Мин үзем интеллектуаль көчне һәм матди байлыкны янәшә куям. Милли хәрәкәттә икесе дә кирәк. Ләкин чынбарлык шундый, татар милләтенең мәшәкате тулысынча татар байлары җилкәсендә һәм моның белән без горурланырга тиешбез. Димәк Самар татарларының милләт мәнфәгатен җилкәсенә салырдай үз буржуазиясе туып килә. Минем үз бизмәнем бар. Ул – инкыйлабка кадәр яшәгән миллионер Рәмиевләр. Алтын приискасын да җитәкләгән, мәңгелек шигырьләр дә язып калдырган. Бүгенге татар байларына тышкы яктан гына карарга ярамый. Аларның йөрәкләре татарча тибә. Бу бик мөһим нәрсә.

    – Милли хәрәкәт сәясәт белән шөгыльләнергә тиешме?

    – Сәясәт белән шөгыльләнмәгәннәр җәмгыять арбасыннан төшеп калалар.

    – Бүгенге көндә татар милләтенең иң йомшак җире?

    – Тел һәм дин. Динебез Исламга кайтырга барлык шартлар тудырылган. Сиксән ел эчендә динсезлек кадагын татар күңеленә тирән кадаклаганнар.

    – Ни өчен чит мәмләкәтләрдә яшәүче татар телен дә, динен дә саклап кала алган соң?

    – Читләргә милләтнең алтын нәсел орлыгы киткән. Бу генофонд дип атала. Самарның үзендә дә алар бар. Паникага, вәсвәсәгә бирелергә ярамый. Мәчетләребезгә көннән-көн күбрәк яшьләребез килә. Хәмерсез табыннар гадәти хәлгә әйләнеп бара. Халык хәләл ризык белән туклана башлады.

    – Конгрессның яңа Башкарма комитеты нинди проблемнарны алга сөрергә тиеш дип саныйсыз?

    – Татарстанда президент атамасын сакларга. Республиканы сакларга. Татар телен мәҗбүри укытуны сакларга. Русиядәге һәр татар авыл китапханәсенә Татарстан китап нәшриятендә чыккан татар телендәге китапны һәм татар турындагы тарихи китапны Татарстанның төп канунындагы 14-нче матдә нигезендә бушлай җибәреп торырга. Чыгымнарны Татарстан үз җилкәсенә алырга тиеш. Татар әле китаптан бизмәгән. Тагын 20 елдан соң бушлай җибәргәнне дә укучы булмаячак. Бу турыда без Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановка язачакбыз.

    – Корылтай эшендә барчасы да ал да гөлме?

    – Киткәндә бездән сорадылар. Икенче юлы килгәндә төзәлербез, күргән кимчелекләрегезне әйтеп китегез дип. Ихлас күңелдән рәхмәтләр әйтеп юлга чыктык. Эшләмәгән кешенең генә кимчелеге юк. Һәр адәм кимчелектән торганын истән чыгармый яшибез.

    comments powered by HyperComments
    Другие публикации

    Для борьбы с гололёдом в Ульяновске заготовлено 16 тысяч тонн пескосоляной смеси

    Ульяновская область занимает пятое место в ПФО по темпу роста доходов

    В Ульяновской области создадут систему внешнего контроля за тарифными решениями

    В Барышском районе Ульяновской области открылся ресурсный центр робототехники и программирования

    Вопросы улучшения инфраструктуры сёл Ульяновской области будут согласовываться с сельскими старостами

    В Ульяновской области финансирование отрасли физической культуры и спорта увеличится

    Проект бюджета Ульяновской области получил одобрение общественности на публичных слушаниях

    Сергей Морозов поручил изучить предложения по совершенствованию работы с обращениями граждан

    В Ульяновской области обсудят вопросы реализации проекта «Ульяновск – молодёжная столица Европы»

    Ульяновские спасатели проведут «ледовую» тренировку

    Губернатор Сергей Морозов и члены Правительства Ульяновской области выражают соболезнования родным и близким Анатолия Фёдоровича Юмана (Ермилова)

    Губернатор Сергей Морозов поручил создать на площадке Барышской суконной фабрики индустриальный парк

    Ульяновские дорожники круглосуточно готовы к борьбе с гололёдом

    Ульяновцев приглашают к участию в акции «Красный тюльпан надежды»

    Ульяновск присоединится к Общероссийской акции «Сообщи, где торгуют смертью»

    На ремонт и оснащение детского отделения Барышской районной больницы в 2019 году панируется направить более шести миллионов рублей

    Ульяновские школьники участвуют в муниципальном этапе Всероссийской олимпиады школьников

    На Нижней террасе демонтируют незаконно установленные гаражи

    В Ульяновске готовятся к борьбе с ЧС в условиях морозов и снегопадов

    Сергей Морозов поручил усилить контроль за подготовкой муниципалитетов Ульяновской области к переходу на новую работу с твёрдыми коммунальными отходами

    В Ульяновской области продолжается реализация федеральной программы по созданию ясельных групп

    Бюджет города Ульяновска сохранит социальную направленность

    Ульяновцев приглашают к участию в марафоне национальной книги

    Ульяновских родителей приглашают на профориентационное собрание

    Традиционный чувашский праздник урожая пройдёт в Ульяновске

    100 часов обязательных работ за управление автомобилем в нетрезвом виде

    Губернатор Сергей Морозов проведёт встречу с общественными организациями инвалидов

    Ульяновские судебные приставы приняли участие в соревнованиях по мини футболу

    Спортсмены Ульяновской области завоевали награды международных и всероссийских состязаний

    В Засвияжье обновят главную районную ёлку

    В Ульяновской области появится первый аудиогид

    В Ульяновской области завершается конкурс среди журналистов на лучшее освещение вопросов противодействия коррупции

    16 ноября в Ульяновске пройдет Единый день профилактики правонарушений

    В Ульяновске на 77-м году жизни скончалась Заслуженный учитель Российской Федерации Людмила Синицына

    В Ульяновске стартует проект «Молодёжь выбирает»

    Ульяновск присоединился к V Всероссийской недели сбережений-2018

    Ульяновск присоединился к V Всероссийской неделе сбережений-2018

    Фонд развития промышленности Ульяновской области одобрил очередной займ на развитие импортозамещающего производства

    В Ульяновской области пройдет I Межрегиональная научно-практическая конференция, посвященная 100-летию государственной системы дополнительного (внешкольного) образования в сфере культуры и искусства.

    Сергей Морозов поручил проработать вопрос повышения заработных плат и привлечения молодых специалистов в сферу лесопромышленного комплекса Ульяновской области

    В Ульяновской области утвердят Стандарт по организации работы со старшим поколением

    МУП «Ульяновскводоканал» начал ремонт магистрального водовода на проспекте Нариманова

    Этой зимой для ульяновцев подготовят 86 ледовых площадок

    В Ульяновске состоится Открытое первенство города по спортивной гимнастике

    Президент Российской академии наук Александр Сергеев назвал образцовым опыт Ульяновской области по организации работы регионального представительства

    Два «код-класса» Ульяновской области вошли в десятку лучших на Всероссийском конкурсе

    В Ульяновской области пройдёт VII Съезд предпринимателей

    15 ульяновцев отправятся на службу в Президентский полк

    За чисткой ульяновских дворов проследят с помощью ГЛОНАСС

    Ульяновские футболисты стали бронзовыми призёрами международного турнира

    comments powered by HyperComments