» Идрис Газиев Тукай чоры җырларын тыңлатты(фото, аудио) — Азатлык радиосыТатарские новости Ульяновской области

    Идрис Газиев Тукай чоры җырларын тыңлатты(фото, аудио) — Азатлык радиосы



    Атна уртасында Казандагы Тукай музеенда “Граммофон тәлинкәләре ни сөйли?” исемле музыкаль кичә узды. Җырчы Идрис Газиев Камил Мотыгый, Мәрьям Искәндәрова кебек Тукай чоры артистларын ишеттерде.

    Идрис Газиев катнашында “Граммофон тәлинкәләре ни сөйли?” исемле музыкаль кичәнең ничек үтәсен алдан күзаллау кыен иде. Махсус кызыксынып килгән иҗат әһелләре, төрле уку йортлары студентлары, өлкән буын вәкилләре  — барысы 70ләп кеше билгеле җырчы булгач, әлеге чара концерт рәвешендә үтәр дип уйлады.

    Музыкаль кичәне Тукай музее мөдире Рәмис Әймәт башлап җибәрде. Халык җыелган зур залның түр башына Идрис Газиевны тәкъдим иткәндә ул, мондый очрашуның сирәк очрый торган хәл булуын һәм беренче тапкыр үтүен әйтте.

    Татарстан һәм Башкортстанның халык артисты сүзен “Граммофон тәлинкәләре ни сөйли?” дигән исемнең асылын аңлатудан башлап Габдулла Тукай белән Гаяз Исхакыйга мөрәҗәгать итте. Бу очрашуда татарның данлыклы язучы-шагыйрьләре таяну ноктасы булып торды. Чөнки сүз алар яшәгән XIX гасыр ахыры XX йөз башында язылган татар граммофон тәлинкәләре турында барды.

    “Революциягә кадәр граммофон музыкасы татарлар тормышында бик зур роль уйнаган. Тукайның җырлы тәлинкәләр хакында язылган шигыре дә бар. Ул аны тәнкыйтьли, арба, мәче тавышлары чыга, ди. Ә менә Гаяз Исхакый, музыкага тартылсагыз, граммофон булдырыгыз, җырлы тәлинкәләр сатып алыгыз, дигән. Күрәбез, алар тискәре һәм уңай караш барлыгын әйтә. Чынлыкта исә граммофон ул вакытларда байларның гына түгел, урта хәлле кешеләрнең дә өендә булган ”, ди Идрис Газиев.

    Идрис Газиев татар музыка тарихындагы яңа табышлары белән уртаклаша

    ​​Аның сүзләренчә, Франциянең милли китапханәсенең аудиовизуаль документлар департаментындагы 550 граммофон тәлинкәсе арасында, XX гасыр башындагы популяр татар җырчы-музыкантларының 1911 елда «ПАТЕ» ширкәте чыгарган ике яклы 27 татар тәлинкәсе булуы ачыкланган.

    Әлеге коллекция татар башкаручыларының моңа кадәр билгеле булмаган граммофон язмалары белән танышырга мөмкинлек тудырган. Анда Камил Мотыгый-Төхфәтуллин, Мәрьям Искәндәрова, Мирфәиз Бабаҗанов, Хөсәен Йосыпов, Фатыйма Моратова, Нәфисә Позднякова (Пснякова), Хәдичә Гимбитская башкаруында төрле жанрдагы җырлар тупланган була. Музыкаль кичәгә килүчеләр аларны аудио язмадан һәм Идрис Газиев башкаруында ишетә алды.

    Төрле илләрдә һәм шәхси архивларда сакланып калган милли җырлар, тавыш язмалары XIX-XX гасырлар чигендә яшәгән татар җырчы-музыкантларының башкару эшчәнлеген яңача анализларга мөмкинлек бирә икән. Идрис Газиев бу эш белән бик теләп шөгыльләнүен әйтте. Үзендә булган мәгълүматны ул түкми-чәчми җиткерергә тырышты. Музыкаль кичә ике сәгатьтән артык дәвам итте.

    Газиев татар театрына нигез салучыларның берсе, актер һәм режиссер Габдулла Кариевның тавышы язылган граммофон тәлинкәсен дә тапкан. Залда булган театр артистлары Кариевның сөйләме дөрес куелганлыгын билгеләп үтте.

    Татар җыры яздырылган тәлинкә

    ​​Бүгенге көндә Габдулла Тукай сүзләренә татар халкының гимны булып яңгыраган “Туган тел” җыры XX гасыр башында популяр булган бәет көен алган икән. Аудио язманы тыңлаучылар шундук “Туган тел”не искә алды.  Идрис Газиев белдергәнчә, “Сәлим бабай” дип аталган бу бәеттә үткән тормышны искә алып, кеше язмышындагы үкенечләр, тормышка ашмаган хыяллар турында әйтелә. Аны оригинал тексты һәм көе белән беренче тапкыр Камил Мотыгый-Төхфәтуллин башкарган. Тәлинкәдә ул “Селимъ бабай — Дедушка Селимъ” дип теркәлгән. Бу язмаларны чыгышы белән Франциядән булган шул ук “ПАТЕ” ширкәте яздырган һәм ул бүгенге көнгә кадәр сакланып калган.

    Музыкаль кичәдә катнашкан галимнәр, иҗат әһелләре белдергәнчә, мондый чара бик кирәкле, файдалы гамәл.

    “Элекке җырларны тыңлап утырганда күңел ял итте. Ул вакытта да рухи дөньябыз бай булган. Акча табу белән генә шөгыльләнмәгәннәр, җанга ятышлы җырлар да язылган. Менә шул матур гадәт хәзер дә саклансын иде”, ди галим Зөфәр Рәмиев.

    Билгеле композитор, артист Алмаз Хәмзин дә үзе өчен яңалык ачкан.

    Алмаз Хәмзин

    ​​“Идрис Газиев биргән мәгълүматлар бик кызыклы иде. Ул 1900 ел җырчылары белән таныштырды. Үзем дә ул вакытта популяр җырчылар булганмы дип баш ватып йөри идем. Җырчы, иҗатчы Камил Мотыгый хакында элегрәк буржуаз җырчы, акчага сатылып рестораннарда җырлап йөри дип, Тукайның берьяклы гына билгеләмәләре сөйләнде. Бу кичәдә аның милләтебез өчен кирәкле, мәгънәле җырларын тыңлаганнан соң, минем карашым үзгәрде”, ди Алмаз Хәмзин.

    XX гасыр башындагы Габдулла Кариев кебек актер-режиссерларны, элекке җырчыларны ишетү Камал театры артисты Наил Дунаевка да рухи азык биргән, аңа да музыкаль кичә ошаган.

    “Идрискә әлеге хезмәте өчен зур рәхмәт әйтәсем килә. Алга таба да ул бу эшен дәвам итәр, планнары зурдан булуы күренеп тора”, диде Наил Дунаев.

    Идрис Газиев исә йөз ел элек язылган татар җырлары һәм җырчылары тарихын өйрәнүне дәвам итәчәген әйтте.

    “Бүгенге эшнең төп күрсәткече — Франциянең милли китапханәсе архивы. Gallica.bnf.fr интернет битендә барысы да урнаштырылган. Сакланып калган граммофон тәлинкәләре язмалары арасында татарныкы да бар. Музыка галиме буларак, мин татар җыр тарихы белән кызыксынуымны дәвам итәм. Фәнни эшләрем XX гасыр башындагы татар музыкасына багышланган иде. Чыганаклар җитәрлек, аларны барлап милләтебезгә күрсәтергә, халкыбызның бай мирасын шул ук халкыбызга чыгарырга кирәк”, диде Идрис Газиев.

    Ул музыкаль кичә үткәрү теләген Тукай музеена әйткән һәм алар бу эшкә теләктәшлек күрсәткән. Дәүләт дәрәҗәсендә игътибар җитмәү сизелгән, кирәкле тавыш җиһазлары җитеп бетмәгән. Киләчәктә музыка галиме татар җырлары булган граммофон тәлинкәләрендәге язманы заманча эшкәртеп, цифр форматына күчереп киң тыңлаучылар хозурына чыгарырга тели.

     http://www.azatliq.org/content/article/24501916.html

    comments powered by HyperComments
    Другие публикации

    Скончалась певица Фания Халиуллова

    Более тысячи спортивно-массовых мероприятий было организовано в Ульяновской области во Всероссийский день снега

    Более 64 миллиардов рублей составил консолидированный бюджет Ульяновской области по итогам 2018 года

    До 2024 года в Ульяновской области планируется построить пять новых детских садов

    В рамках празднования 76-й годовщины со дня основания Ульяновской области в кинозалах «Люмьер» состоялась премьера короткометражного фильма «Чёрным по белому»

    Сергей Морозов поручил отремонтировать архитектурные памятники и городские объекты, связанные наследием советского времени в преддверии празднования 150-летия со дня рождения Владимира Ленина

    Объём ВРП Ульяновской области с 2005 по 2017 год увеличился в 4,2 раза

    В Ульяновской области пройдёт пресс-конференция, посвященная итогам археологического сезона 2018 года

    Уровень регистрируемой безработицы в Ульяновской области снизился до 0,40%

    Сергей Морозов: «Год театра на территории Ульяновской области должен стать Годом поддержки талантливых людей и творческой инициативы»

    Два брошенных автомобиля убрали из нового ульяновского микрорайона

    Под контролем судебных приставов исполнено судебное решение о сносе торговых рядов

    Управление информационной политики администрации Губернатора Ульяновской области приглашает журналистов и блогеров на встречу с научным журналистом, главным редактором альманаха metkere.com Ильёй Кабановым

    Ульяновские спортсмены завоевали более десяти наград на соревнованиях Приволжского федерального округа

    В регионе пройдут краеведческие чтения учащихся «Ульяновская область: прошлое, настоящее, будущее»

    В районах Ульяновской области расширяется зона покрытия мобильного интернета

    В Ульяновске очищено почти 800 кровель многоквартирных домов

    В направлении Заволжского района автобусы пойдут по синхронизированному расписанию

    В Ульяновске пройдут памятные мероприятия, посвященные 75-й годовщине снятия блокады Ленинграда

    В Засвияжском районе в день смерти вождя мирового пролетариата возложили цветы к памятнику Владимиру Ленину

    В Ульяновске завершился городской конкурс «Ученик года-2018»

    13 уголовных дел возбудили в отношении ульяновских призывников

    В Ульяновске ведётся зимний ремонт дорог

    В Ульяновске откроется экспозиция, посвящённая Владимиру Ленину

    На прошлой неделе 514 миллионов рублей выделено из бюджета Ульяновской области на социальную поддержку населения

    После Крещения ульяновские спасатели отправились в противопожарные рейды

    В Ульяновске уберут три нестационарных объекта

    Сергей Морозов поздравил жителей региона с 76-й годовщиной со дня основания Ульяновской области

    В День Ульяновской области Сергей Морозов вручил отличившимся жителям государственные и региональные награды

    Более 12 тысяч ульяновцев приняли участие в крещенских купаниях

    Участники «санитарной пятницы» очистили ульяновские корты

    Ульяновский школьник победил во Всероссийском конкурсе

    В Ульяновске пройдёт турнир по хоккею среди дворовых команд

    Волонтёры помогут ульяновцам с цифровым телевидением

    В Ульяновской области пройдут памятные мероприятия, посвященные 75-й годовщине снятия блокады Ленинграда

    Внимание! Проводится I этап ежегодного Всероссийского конкурса «Юный правозащитник!

    В Ульяновской области стартует областной месячник героико-патриотической и оборонно-массовой работы

    Более 40 образовательных учреждений Ульяновской области вступят в ряды Российского движения школьников

    70 жалоб поступило в «Контакт-центр при Главе города» на операторов ТКО

    Ульяновцев приглашают на мероприятия, посвященные Дню снега

    23 января в Заволжье торжественно откроют месячник героико-патриотической работы «Отчизны верные сыны»

    Ульяновские дорожники ликвидируют снежные заносы на дороге в село Анненково

    Конкурс снежных фигур «Зимние фантазии» объявлен в Заволжском районе Ульяновска

    19 января в Ульяновске откроется выставка «Андрей Сахаров – человек эпохи»

    Вывоз ёлок организован в Ульяновске в ходе «санитарной пятницы»

    Ленинский район Ульяновска отметит День снега в парке «Победа»

    В Ульяновске совершенствуется система работы по противодействию коррупции

    В Ульяновске восстанавливают подачу холодной воды в институт гражданской авиации

    Житель Ульяновска Степан Артёмов отпраздновал 100-летний юбилей

    76 лет со дня образования Ульяновской области

    comments powered by HyperComments