» Сембердә “Казан трактындагы авыл” дигән китап чыкты — Азатлык радиосыТатарские новости Ульяновской области

    Сембердә “Казан трактындагы авыл” дигән китап чыкты — Азатлык радиосы



    13.07.2010
    Бу авыл ике исем йөртә: рәсми исеме – Елховое озеро, яки Зирекле күл. Ә халык телендә гап-гади — Кәшә авылы. Урысча Кашинка дип аталучы Кәшә елгасы тамагында – аның Зөя елгасына койган җир янәшәсендә.
    Китапның исеме дә нигезле – Сембер өлкәсенең Татарстан белән чигендә үк, диярлек, урнашкан ул. Авыл мәктәбенең “фәлән” еллык юбилейлары һәм аның уңышлары, колхозның өлкә буенча иң алдынгы урыннар яулавы, авылның күренекле шәхесләре турында, мәсәлән.

    Чынлап та, ифрат та уңган халык яши биредә. Һәм ул татар дөньясына байтак горурланырлык шәхесләр дә биргән. Әйтик, биатлон буенча дөнья чемпионы Назыйм Мөхитов. Тамырлары нәкъ шушы авылда булган байтак башка шәхесләрне дә атап була. Әйтик, Рәсәй Кораллы көчләре белән идарә итү системасы башлыгы Хәлил Арсланов, “Татарстан – Яңа гасыр” телеканалы аша таныш булган Миләүшә Айтуганованың тамырлары биредә: ул – “Красный партизан” исеменә лаек булган Ибраһим Измайловның оныгы. Атаклы шагыйребез Ринат Харис, Буада туса да, кәшәлеләр аны авылдаш дип саныйлар, чөнки аның әнисе Зәкия Фәизева – шушы авыл кызы.

    Авылның уңган егет-кызлары арасында Фәизевләр нәселе аеруча күренекле урын били. Гимадетдин Фәизев тирә-якта танылган тимерче, мастер-калайчы булган. Фаяз Фаизев – язучы. Ә авылда яшәүче Салихҗан Фәизев – тракторчы, Социалистик хезмәт каһарманы, бихисап орден-медальләр кавалеры. Шулай ук язучы Рәшит Ибраһимов белән дә горурлана авыл халкы.

    Авылның барлыкка килүе турында берничә сүз. 1649 елда Свияжски өязеннән, “Синбер шәһәре буенча патша хәзрәтләренең атлы гаскәри хезмәтен башкару өчен”, мәңгелек яшәү урынына, дип, берничә ясаклы татар гаиләсе күчерелә. 1664 елда 14 хезмәтчел татарны да үз араларына алалар. Аларга чуашлар да өстәлә.

    Артабан, уртак җир биләү капма-каршылыклар тудырганга, бүленәләр. Хезмәтчел татарлар гомум җирнең көньяк өлешенә хуҗа булалар, ә ясаклы татарлар һәм чуашлар – Чынлы һәм Бугурна (Бакырлык) елгалары арасындагы җирне алалар. Җир бүлешү вакытында кимсетүләр дә булмаган түгел… Әйтик, чукынган татарлар һәм чуашларның җан башына 9,6 дисәтин җир бирелсә, чукынмаган татарга – 5,2 дисәтин генә.

    Артабан миллилек ягыннан байтак үзгәрешләр дә була. 1913 елда чуашлар Кәшәдән күчеп китеп, олы юлның көнбатыш ягына — Кайсар авылына күченәләр, ә Кәшәдә татарлар гына кала… Күчеп килгәннәр дибез дә бит… каян килеп чыккан соң бу Кәшә авылы халкы? Китапның авторлары 1859 елгы җанисәп нәтиҗәләренә кулланма булып хезмәт итүче Степан Мельников мәгълүматларын китерәләр.

    1859 елда чыккан “Тарихи юридик актлар һәм патшаның борынгы грамоталары” дигән китаптан бер өзек китерелә. “Падиша һәм Бөек кенәз Алексей Михайловичка гариза. Сембер өязенең Елховка слободасында яшәүче хезмәтчел татар Бикбулат Бегиш улы Колчурин үзенең элек яшәгән җиреннән – Свияжски өязе Татар Чиркины авылыннан үз гаиләсен, мал-туарын һәм башка милкен алып килү өчен җибәрүен сорый”. Сембер стольнигы Иван Камынин бу гаризаны канәгатьләндерә. Гариза артына үз мөһерен дә куеп. Бу документ бирегә күчереп утыртылганнар арасында Апас халкы да булганлыгын раслыйдыр. Ә Табар Чиркинында бүген дә 414 кеше яши, аларның 312се – чуаш, 64е татар.

    Китапның “Сембер краена халыкның урнаша башлавы” дигән бүлеге менә ничек тәмамлана. “Елховое озеро – Кәшә авылына кадәр биредә нинди дә булса авыллар булганмы, элегрәк монда кешеләр яшәгәнме – гамәлдә, безгә мәгълүм түгел. Шулай да Болгар цивилизациясеннән – 100, Алтын Урдадан — 400-500, Борынгы Казаннан 170 чакрымдагы гүзәл урын буш тормагандыр”, диелә анда.

    Әйе шул. Зөя елгасының каршы ягында ук Кызыл Сөендек авылы бар иде. Колхозның төп утары булган Ундоры авылы аның җелеген суырып алгач, бу урын бушап калды. Аны алманнарга үз авылларын булдырырга дип биргәннәр иде, ләкин алар, казу эшләре башлану белән борынгы мунча калдыкларына тап булдылар һәм эшләрен туктаттылар. Алман авылы башка җирдә булдырылды.

    Хәер, монысы инде – башка тема. Ә китапка кайтсак, бәлки, киләчәктә аның кыскача эчтәлеге белән таныштыру да урынлы булыр… Һәрхәлдә, чын үзидарә белән яшәүче андый авыллар бик тә сирәк.

    comments powered by HyperComments
    Другие публикации

    Ведущие эксперты высоко оценили опыт Ульяновской области по развитию моногородов и городских пространств

    Губернатор Сергей Морозов вручил награды сотрудникам опорного вуза Ульяновской области

    Ульяновская делегация принимает участие в XIV Конгрессе народов России

    Губернатор Сергей Морозов: «Ульяновская область готова сотрудничать с университетами ПФО по прорывным направлениям инновационного развития»

    Дорожные службы продолжают очистку автомобильных дорог Ульяновска

    Губернатору Ульяновской области Сергею Морозову представили работу передовых телемедицинских технологий в перинатальном центре «Мама»

    С 2019 года в Ульяновской области денежные взыскания за нарушения правил дорожного движения будут в полном объеме направляться в дорожный фонд региона

    85% федеральных дорог Ульяновской области соответствуют нормативным требованиям

    В Ульяновске пройдет пресс-конференция, посвященная Всероссийскому фестивалю-конкурсу русских свадебных обрядов «Свадьба в Обломовке»

    В Ульяновской области начнёт работу региональная Ассоциация организаторов мероприятий

    Более 55 миллиардов рублей федеральных средств привлечено в бюджет Ульяновской области за пять лет

    Законопроект о прилегающих территориях поддержан региональным Правительством

    В Ульяновске проходят мероприятия «cанитарной пятницы»

    Более 9 тысяч рабочих мест создали в Ульяновске с начала 2018 года

    Фонд развития промышленности Ульяновской области поддержал два крупных проекта

    В период проведения ярмарки в Засвияжском районе работа городского транспорта будет усилена

    В Ульяновской области в соответствии с Национальным планом противодействия коррупции скорректированы профильные региональная, ведомственные и муниципальные программы

    Родительский комитет школы №72 посетил Межрегиональный центр компетенций

    Пятый федеральный образовательный проект «Мама-предприниматель» пройдет в Ульяновской области в конце октября

    Губернатор Сергей Морозов поставил задачу внедрить стандарт по обеспечению доброжелательного климата к семье во всех муниципальных образованиях Ульяновской области

    Под контролем судебных приставов в детском саду устранены нарушения пожарной безопасности

    «Осенний Венец» продолжает работать для жителей и гостей города

    Глава Ульяновской области Сергей Морозов примет участие в пленарной сессии VIII Международного культурного форума

    Ульяновцев приглашают в выходные на спортивные площадки

    Спецкомиссия проверила качество ремонта в ульяновских дворах

    Губернатор Сергей Морозов встретился с ульяновскими координаторами внутрипартийных платформ «Единой России»

    В Ульяновской области будет усовершенствован институт сельских старост

    22 сентября состоится закрытие XVIII Международного форума молодых писателей России, стран СНГ и зарубежья

    В Ульяновске судебными приставами у должника за долги изъята автомашина

    20 сентября во всех районах Ульяновска производится уборка и ямочный ремонт дорожного полотна

    Постановление администрации города Ульяновска № 1812 от 20.09.2018

    23 ТОС Ульяновской области полностью завершили благоустроительные работы по проекту формирования комфортной городской среды

    Сергей Морозов: «По итогам семи месяцев 2018 года экспорт Ульяновской области вырос более, чем на 10%»

    Губернатор Сергей Морозов примет участие в торжественном мероприятии, посвященном 30-летию опорного вуза — Ульяновского государственного университета

    В Ульяновской области пройдет заседание Совета ректоров вузов Приволжского федерального округа

    В Ульяновской области проходят мероприятия, приуроченные к тридцатилетию опорного университета

    Губернатор Сергей Морозов откроет юбилейный 75-й филармонический сезон

    Губернатор Сергей Морозов выражает соболезнования родным и близким Виктора Фёдоровича Сазонова

    Всероссийская акция «На работу на велосипеде»

    В Ульяновской области стартовал конкурс «Лучшие в сфере оказания бесплатной юридической помощи»

    470 миллионов рублей поступило в бюджет Ульяновской области на минувшей неделе

    В школах Ульяновской области работают более 3,5 тысячи молодых специалистов

    С 25 сентября в ульяновские учреждения социальной сферы начнут подавать тепло

    В Ульяновской области аккредитована первая организация, осуществляющая классификацию объектов туристской индустрии

    С 1 октября ульяновцы смогут принять участие в пробной Интернет-переписи населения

    Ульяновцы стали участниками первого диктанта по информационным технологиям

    Около 100 молодых разработчиков представят свои проекты на седьмом Международном молодёжном инновационном форуме в Ульяновской области

    Губернатор Сергей Морозов примет участие в заседании Общественного Совета при Министерстве здравоохранения, семьи и социального благополучия Ульяновской области

    Новая новостьГубернатор Сергей Морозов проведёт совещание по организации системы школьного самоуправления в Ульяновской области

    В УФССП России по Ульяновской области состоялась рабочая встреча по вопросам исполнения социально-значимых категорий исполнительных документов

    comments powered by HyperComments