» Сембердә “Казан трактындагы авыл” дигән китап чыкты — Азатлык радиосыТатарские новости Ульяновской области

    Сембердә “Казан трактындагы авыл” дигән китап чыкты — Азатлык радиосы



    13.07.2010
    Бу авыл ике исем йөртә: рәсми исеме – Елховое озеро, яки Зирекле күл. Ә халык телендә гап-гади — Кәшә авылы. Урысча Кашинка дип аталучы Кәшә елгасы тамагында – аның Зөя елгасына койган җир янәшәсендә.
    Китапның исеме дә нигезле – Сембер өлкәсенең Татарстан белән чигендә үк, диярлек, урнашкан ул. Авыл мәктәбенең “фәлән” еллык юбилейлары һәм аның уңышлары, колхозның өлкә буенча иң алдынгы урыннар яулавы, авылның күренекле шәхесләре турында, мәсәлән.

    Чынлап та, ифрат та уңган халык яши биредә. Һәм ул татар дөньясына байтак горурланырлык шәхесләр дә биргән. Әйтик, биатлон буенча дөнья чемпионы Назыйм Мөхитов. Тамырлары нәкъ шушы авылда булган байтак башка шәхесләрне дә атап була. Әйтик, Рәсәй Кораллы көчләре белән идарә итү системасы башлыгы Хәлил Арсланов, “Татарстан – Яңа гасыр” телеканалы аша таныш булган Миләүшә Айтуганованың тамырлары биредә: ул – “Красный партизан” исеменә лаек булган Ибраһим Измайловның оныгы. Атаклы шагыйребез Ринат Харис, Буада туса да, кәшәлеләр аны авылдаш дип саныйлар, чөнки аның әнисе Зәкия Фәизева – шушы авыл кызы.

    Авылның уңган егет-кызлары арасында Фәизевләр нәселе аеруча күренекле урын били. Гимадетдин Фәизев тирә-якта танылган тимерче, мастер-калайчы булган. Фаяз Фаизев – язучы. Ә авылда яшәүче Салихҗан Фәизев – тракторчы, Социалистик хезмәт каһарманы, бихисап орден-медальләр кавалеры. Шулай ук язучы Рәшит Ибраһимов белән дә горурлана авыл халкы.

    Авылның барлыкка килүе турында берничә сүз. 1649 елда Свияжски өязеннән, “Синбер шәһәре буенча патша хәзрәтләренең атлы гаскәри хезмәтен башкару өчен”, мәңгелек яшәү урынына, дип, берничә ясаклы татар гаиләсе күчерелә. 1664 елда 14 хезмәтчел татарны да үз араларына алалар. Аларга чуашлар да өстәлә.

    Артабан, уртак җир биләү капма-каршылыклар тудырганга, бүленәләр. Хезмәтчел татарлар гомум җирнең көньяк өлешенә хуҗа булалар, ә ясаклы татарлар һәм чуашлар – Чынлы һәм Бугурна (Бакырлык) елгалары арасындагы җирне алалар. Җир бүлешү вакытында кимсетүләр дә булмаган түгел… Әйтик, чукынган татарлар һәм чуашларның җан башына 9,6 дисәтин җир бирелсә, чукынмаган татарга – 5,2 дисәтин генә.

    Артабан миллилек ягыннан байтак үзгәрешләр дә була. 1913 елда чуашлар Кәшәдән күчеп китеп, олы юлның көнбатыш ягына — Кайсар авылына күченәләр, ә Кәшәдә татарлар гына кала… Күчеп килгәннәр дибез дә бит… каян килеп чыккан соң бу Кәшә авылы халкы? Китапның авторлары 1859 елгы җанисәп нәтиҗәләренә кулланма булып хезмәт итүче Степан Мельников мәгълүматларын китерәләр.

    1859 елда чыккан “Тарихи юридик актлар һәм патшаның борынгы грамоталары” дигән китаптан бер өзек китерелә. “Падиша һәм Бөек кенәз Алексей Михайловичка гариза. Сембер өязенең Елховка слободасында яшәүче хезмәтчел татар Бикбулат Бегиш улы Колчурин үзенең элек яшәгән җиреннән – Свияжски өязе Татар Чиркины авылыннан үз гаиләсен, мал-туарын һәм башка милкен алып килү өчен җибәрүен сорый”. Сембер стольнигы Иван Камынин бу гаризаны канәгатьләндерә. Гариза артына үз мөһерен дә куеп. Бу документ бирегә күчереп утыртылганнар арасында Апас халкы да булганлыгын раслыйдыр. Ә Табар Чиркинында бүген дә 414 кеше яши, аларның 312се – чуаш, 64е татар.

    Китапның “Сембер краена халыкның урнаша башлавы” дигән бүлеге менә ничек тәмамлана. “Елховое озеро – Кәшә авылына кадәр биредә нинди дә булса авыллар булганмы, элегрәк монда кешеләр яшәгәнме – гамәлдә, безгә мәгълүм түгел. Шулай да Болгар цивилизациясеннән – 100, Алтын Урдадан — 400-500, Борынгы Казаннан 170 чакрымдагы гүзәл урын буш тормагандыр”, диелә анда.

    Әйе шул. Зөя елгасының каршы ягында ук Кызыл Сөендек авылы бар иде. Колхозның төп утары булган Ундоры авылы аның җелеген суырып алгач, бу урын бушап калды. Аны алманнарга үз авылларын булдырырга дип биргәннәр иде, ләкин алар, казу эшләре башлану белән борынгы мунча калдыкларына тап булдылар һәм эшләрен туктаттылар. Алман авылы башка җирдә булдырылды.

    Хәер, монысы инде – башка тема. Ә китапка кайтсак, бәлки, киләчәктә аның кыскача эчтәлеге белән таныштыру да урынлы булыр… Һәрхәлдә, чын үзидарә белән яшәүче андый авыллар бик тә сирәк.

    За два года в 23 образовательных учреждениях Ульяновской области будут проведены крупные ремонтные работы

    Порядка 300 тысяч жителей Ульяновской области получат субсидии и другие социальные выплаты до конца этого года

    В Ульяновской области выделены дополнительные средства на развитие транспортной системы

    В 2019 году в Ульяновской области отремонтируют восемь сельских домов культуры

    В рамках нацпроекта «Здравоохранение» в Ульяновской области продолжается обновление медицинских учреждений

    Три района Ульяновской области получили допфинансирование на газификацию

    Рамиле Волгиной выдадут необходимый препарат

    В Ульяновской области продолжат внедрять систему «Безопасный город»

    Порядка 100 молодежных активистов из Китая и России пройдут образовательный курс лидерских компетенций Soft Skills в Ульяновской области

    Правительство рассмотрело изменения в закон о бюджете Ульяновской области на 2019 год.

    Бюджет Ульяновской области на 2019 год увеличен до 61,1 миллиарда рублей

    В рамках реализации нацпроекта «Спорт — норма жизни» в Ульяновске проводится работа по популяризации шахмат

    От ульяновцев принимаются заявки на участие в городском конкурсе творческих проектов

    Экологическая смена откроется в ульяновском детском эколого-биологическом центре

    В 2019 году 2,5 тысячи жителей Ульяновской области смогли получить заключения кардиологов областной клинической больницы после дистанционного исследования

    Ульяновских авторов приглашают к участию в конкурсе

    Ульяновцев приглашают в парк «Молодёжный» на празднование Дня отца

    Дети обрели семью благодаря судебным приставам

    В Ульяновске начался ремонт дворов по федеральному проекту «Формирование комфортной городской среды»

    Ульяновские студенты принимают участие в Российско-китайском Молодежном форуме

    Дорожно-строительные работы в Ульяновской области ведутся в соответствии с графиком

    В Ульяновске по решению судов отремонтируют 35 многоквартирных домов

    Порядка восьми тысяч рабочих мест создано в Ульяновске с начала года

    Сборная Ульяновской области принимает участие во Всероссийской Спартакиаде инвалидов

    Школа № 72 и Главное управление МЧС России по Ульяновской области заключили соглашение о сотрудничестве

    В бюджет Ульяновска за полгода поступило 2,3 миллиарда рублей

    В поселке Старая Майна Ульяновской области смонтировали новую модульную котельную для районной больницы

    В Ульяновской области планируют расширить перечень объектов, подлежащих реконструкции в рамках нацпроекта «Экология»

    Сергей Морозов наградил сотрудников ульяновской скорой помощи за спасение семьи, отравившейся угарным газом

    Ульяновцев приглашают к участию в Неделе гениальных изобретателей

    Ульяновцы получат налоговые уведомления по новой форме

    Более 20 тысяч бесплатных консультаций ульяновских семей проведёт Центр психолого-педагогической, медицинской и социальной помощи «Развитие» в этом году

    19 июля в Ленинском районе Ульяновска пройдет Единый день профилактики правонарушений

    Более четырёх тысяч детей Ульяновска получили подарки в рамках акции «Помоги собраться в школу»

    В Ульяновской области стартует грантовый конкурс проектов среди НКО

    Вторая смена в детских лагерях Ульяновской области посвящена экологической тематике

    Незаконное привлечение к работе иностранных граждан обернулось приостановлением деятельности

    Коллектив Майнской детской школы искусств Ульяновской области получил Гран-при всероссийского конкурса «Театральная юность России»

    В Ульяновской области 22 некоммерческие организации получат поддержку из бюджета на реализацию проектов по гармонизации межнациональных отношений

    В Ульяновской области откроется Молодёжный конвент лидерских компетенций Soft Skills

    Около 1300 человек из Ульяновской области отправились на срочную службу ряды Вооруженных Сил РФ и другие воинские формирования

    Порядка пяти тысяч зрителей приняли участие в VII Всероссийском фестивале национальных культур «Поволжская глубинка» в Ульяновской области

    Более 70 пассажирских автобусов закупят в Ульяновской области в 2019 году

    В Ульяновске пройдёт Открытый Кубок города по гонкам на лыжероллерах

    В ходе реализации нацпроекта «Здравоохранение» в лечебные учреждения Ульяновской области планируется привлечь более тысячи врачей

    В XVI межрегиональном Давыдовском культурно-историческом фестивале «Тебе, певцу, тебе, герою!» впервые примет участие потомок поэта

    Реализация программы повышения качества водоснабжения улучшит жизнь 400 тысяч жителей Ульяновской области

    Глава Ульяновска Сергей Панчин поздравил Николая и Веру Лаврентьевых с 90-летием

    На День Воздушного флота в Ульяновске ограничат движение транспорта

    Впервые в Ульяновске пройдут Всероссийские соревнования по велоспорту

    comments powered by HyperComments